Кыргызстандын түштүк аймактарында гендердик жана үй-бүлөлүк зомбулук олуттуу көйгөй бойдон калууда, айрыкча кызматтарга жеткиликтүүлүк чектелген жана алдын алуу механизмдери жетишсиз болгон жамааттарда.

Бул шартта «ДИА» коомдук фонду USAID колдоосу менен Ош, Баткен жана Жалал-Абад облустарында зомбулуктун алдын алуунун туруктуу жергиликтүү механизмдерин күчөтүүгө багытталган долбоорду ишке ашырды. 

Жергиликтүү алдын алуу механизмдерин күчөтүү

Долбоор жамаат деңгээлинде зомбулуктун алдын алуу механизмдерин түзүүгө жана бекемдөөгө багытталган.

Баштапкы этапта жергиликтүү комитеттердин айрымдары иштебей турган же мүмкүнчүлүгү чектелген абалда болгон. Жергиликтүү бийлик өкүлдөрү, социалдык кызматтар жана жамаат өкүлдөрү менен өткөрүлгөн жолугушуулардын негизинде бул түзүмдөр түзүлүп же кайра жанданды.

Натыйжада 10 жергиликтүү комитет түзүлүп же күчөтүлдү. Алар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, укук коргоо органдарынын, социалдык кызматтардын жана жамаат өкүлдөрүнүн катышуусунда иш алып барып, координациянын жана жардам көрсөтүүнүн негизги платформасына айланды.  

Потенциалды жогорулатуу жана координацияны жакшыртуу

Бул механизмдердин натыйжалуулугун жогорулатуу үчүн окутууга өзгөчө көңүл бурулду.

Комитет мүчөлөрү мыйзамдар, алдын алуу ыкмалары, багыттоо механизмдери жана «зыян келтирбе» принциби боюнча окуудан өтүштү. Ошондой эле төрт кризистик борборго жергиликтүү комитеттер менен иштөө боюнча методикалык колдоо көрсөтүлдү. 

Бул кызматтардын ортосундагы координацияны жакшыртып, жардам көрсөтүүнүн сапатын жогорулатууга өбөлгө түздү. 

Зомбулукка кабылгандарга түз колдоо көрсөтүү

Долбоор алкагында системалык иштер менен катар түз жардам көрсөтүлдү.

Юристтер жана психологдордон турган мобилдик топтор максаттуу аймактарга барып, жеке жана топтук консультацияларды өткөрүштү.

Долбоордун алкагында:

• 240тан ашык адам юридикалык жана психологиялык жардам алды;
• жалпысынан 1 200дөн ашык адам кызматтар жана укуктар тууралуу маалымат алды. 

Консультациялар ар кандай маселелерди камтыды — зомбулуктан коргоо, документтерди калыбына келтирүү, социалдык жардам жана үй-бүлөлүк талаштар. 

Жамааттар менен иштөө жана социалдык нормаларды өзгөртүү

Зомбулуктун себептеринин бири катары социалдык нормалар эске алынып, жамааттар менен активдүү иш жүргүзүлдү.

Маалыматтык жолугушуулар жана талкуулар өткөрүлүп, калктын укуктары жана жеткиликтүү ресурстар тууралуу маалымдуулугу жогорулатылды.

Мектептерде профилактикалык иш-чаралар өткөрүлүп:

• 500 окуучу
• 150 ата-эне камтылды

Темаларга эрте нике, гендердик теңчилик жана зомбулуктун алдын алуу кирди.  

Жергиликтүү аракеттерден туруктуу өзгөрүүлөргө карай

Долбоор жергиликтүү деңгээлде туруктуу өзгөрүүлөргө негиз түздү.

Жергиликтүү комитеттер иш пландарын иштеп чыгып, айрым муниципалитеттерде жергиликтүү бюджеттен каржылоо бөлүнө баштады. 

Жалпысынан 9 нормативдик документ кабыл алынып, гендердик теңчилик жана зомбулуктун алдын алуу багытында саясат бекемделди. 

Натыйжалар жана таасир

Долбоордун жыйынтыгында:

• 10 жергиликтүү механизм күчөтүлдү;
• кызматтардын ортосундагы координация жакшырды;
• жүздөгөн адамдар жардам алды;
• 1 900дөн ашык адамдын маалымдуулугу жогорулады;
• кеминде 60 зомбулук учуру алдын алынды. 

Коопсуз жана туруктуу жамааттарга карай

Бул долбоор гендердик жана үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алуу үчүн жергиликтүү механизмдерди жана жамааттарды бирдей күчөтүү зарыл экенин көрсөттү.

Окутуу, түз жардам жана жамаат менен иштөө аркылуу долбоор узак мөөнөттүү өзгөрүүлөргө негиз түздү.

Күчөтүлгөн механизмдер жана жогорулаган маалымдуулук коопсуз жана туруктуу жамааттарды түзүүгө шарт түздү.